Natuursteen zelf leggen Situatie S7
Een natuurstenen vloer leggen, met of zonder vloerverwarming
De woonkamer, de keuken, de hal. Binnen graaft u niet: u lijmt de tegel op een vloer die er al ligt. Daarom beslist die ondergrond over het resultaat. Is hij vlak, droog en stabiel, dan is de rest geduld en een goede volgorde.
De opbouwWat u nodig heeftStap voor stapVeelgemaakte foutenVeelgestelde vragen
Deze pagina is voor u als
- Een woonkamer, keuken, hal of slaapkamer op een dekvloer of betonvloer.
- U legt vloertegels van 1 of 1,2 cm dik, in lijm.
- Met of zonder vloerverwarming.
Kijk ergens anders als
- De badkamer en de douche vragen een waterdichte laag onder de tegel. Lees: badkamer en inloopdouche
- De wand achter het fornuis of de haard is wandwerk. Lees: wand- en gevelbekleding
- Loopt de vloer door naar het terras? Buiten gebruikt u 3 cm en een andere opbouw. Lees: terras op volle grond
De opbouw
Wat ligt waar?
Van boven naar beneden: de tegel, de lijm, en de dekvloer waar eventueel de leidingen van de vloerverwarming in liggen. Alles bij elkaar komt uw vloer ongeveer 2 cm hoger te liggen dan de dekvloer nu.
De nummers in de tekening verwijzen naar deze lijst.
- De vloertegel (1,2 cm)
Binnen volstaat 1,2 cm. De voeg is smaller dan buiten: 2 tot 3 mm. Langs elke muur laat u 8 tot 10 mm vrij — dat is de dilatatievoeg, de ruimte die de vloer nodig heeft om te mogen uitzetten. U werkt hem later weg onder de plint. - Flexibele witte tegellijm (C2TE S1)
Kam de lijm uit met een lijmkam van 8 tot 10 mm. Neem wítte lijm: travertin en marmer zijn licht en doorschijnend, grijze lijm schemert erdoorheen en maakt de vloer vlekkerig. - De dekvloer (NL) of chape (BE)
De zandcementlaag waar de leidingen van de vloerverwarming in liggen. Nieuw aangebracht? Dan moet die eerst uitharden — reken op ongeveer 28 dagen — en daarna stapsgewijs opgestookt worden volgens het opstookprotocol. - De isolatie
Houdt de warmte in de kamer in plaats van in de kruipruimte. - De draagvloer
Leg een rei van 2 meter op de vloer: zit er meer dan 3 mm licht onder, dan egaliseert u eerst. Een tegel van natuursteen volgt elke oneffenheid en breekt op een holte.
Vloerverwarming vraagt geduld, geen ander materiaal.
Tegel pas als de dekvloer is uitgehard en zet de verwarming daarna stap voor stap aan. Te snel opstoken is de meest voorkomende oorzaak van scheuren in de voegen.
Voorbereiden
Wat heeft u nodig?
Materiaal dat wij verkopen is gelinkt onderaan deze pagina. De rest haalt u bij de bouwmarkt of de bouwmaterialenhandel; de juiste naam staat erbij.
Materiaal en hoeveelheid
- Vloertegels van 1 of 1,2 cm
het oppervlak plus 10%; bij een Romeins verband of diagonaal leggen 15% - Witte flexibele tegellijm C2TE S1
5 tot 6 kg per m² bij dubbel verlijmen. Wit, omdat grijze lijm door lichte steen heen kan schemeren - Voorstrijk (primer)
afgestemd op uw ondergrond: zuigend (dekvloer) of gesloten (oude tegels, anhydriet) - Egaliseermiddel
alleen als de rei meer dan 3 mm licht laat zien - Voegmortel voor binnen
ongeveer 0,5 kg per m² bij een voeg van 2 tot 3 mm; bij getrommelde steen het dubbele, omdat de open poriën meevullen - Neutrale kit
voor de randvoeg langs de wanden en voor de dilatatievoegen - Impregneermiddel
twee keer: vóór het voegen en na het schoonmaken - Plinten
de omtrek van de kamer min de deuropeningen
Gereedschap
- Rei van 2 meter en een waterpas
- Kruislijnlaser of koordlijn
- Lijmkam van 8 of 10 mm, troffel en mengspaan op de boormachine
- Twee emmers: één om te mengen, één met schoon water
- Rubberhamer en eventueel een nivelleersysteem (clips en wiggen)
- Tegelsnijder of natte steenzaag; een multitool om deurposten in te korten
- Voegrubber, spons en kitpistool
- Kniebeschermers
Rekenvoorbeeld: een woonkamer van 5 × 6 meter
Dertig vierkante meter, rechthoekig, tegels van 40,6 × 61 × 1,2 cm.
- Tegels
- 30 m² + 10% = 33 m²
- Tegellijm
- 30 × 6 kg = 180 kg, dat zijn 7 tot 8 zakken van 25 kg
- Voegmortel
- 15 kg voor gezoete, gevulde steen; 30 kg voor getrommelde
- Randvoeg
- de hele omtrek: 22 meter, 8 tot 10 mm breed, onder de plint
- Plinten
- 22 m min twee deuren van 90 cm = ruim 20 m, dat zijn 50 plinten van 40,6 cm
- Gewicht
- 33 m² × 30 kg = ongeveer 1.000 kg steen, plus de lijm
Die duizend kilo komt op een pallet. Laat hem zo dicht mogelijk bij de voordeur zetten en draag de dozen naar binnen; een pallet gaat niet door een deur.
Vóór u begint
Welk legpatroon?
Het patroon bepaalt waar u begint en hoeveel u zaagt. Dit zijn de patronen die bij deze situatie passen; op de pagina over legpatronen staat van elk hoe u het uitzet en legt.
Het werk
Stap voor stap
11 stappen, in deze volgorde. Na de meeste stappen staat een controle: ga pas verder als die klopt. De voorbereiding — opmeten, de oude vloer eruit, gereedschap, weer — geldt voor elk project en staat op de hoofdpagina.
-
Beoordeel de ondergrond
Leg een rei van 2 meter op de vloer en schuif hem in alle richtingen rond. Ziet u meer dan 3 mm licht onder de lat, dan egaliseert u eerst. Markeer de holtes meteen met potlood. Natuursteen volgt zijn ondergrond: ligt die hol, dan draagt de tegel op zijn randen en breekt hij — soms pas na een jaar.
De vloer moet ook droog zijn. Een nieuwe cementdekvloer droogt ongeveer een week per centimeter dikte; een anhydrietvloer (gietvloer) moet eerst geschuurd en voorgestreken worden, en droger zijn dan hij aanvoelt. Laat bij een nieuwe vloer het restvocht meten door de vloerenlegger; dat is een kwartier werk.
Scheuren die bewegen — de ene kant ligt hoger dan de andere — lost u niet op met tegels. Eerst de oorzaak.
Controle. De rei ligt overal aan, de vloer is droog, schoon en stofvrij.
- De rei-test
Een rechte lat van 2 meter op de vloer. Meer dan 3 mm licht eronder betekent: eerst egaliseren. - De holte
Juist de plek waar u niets ziet. Markeer hem met potlood voordat u de lat verlegt.
- De rei-test
-
Heeft u vloerverwarming? Doe dit eerst
Een nieuwe vloerverwarming moet haar eerste stookcyclus achter de rug hebben voordat de tegels erop gaan. Dat heet het opstookprotocol: de installateur voert de temperatuur in stappen op en weer af, zodat de dekvloer zijn krimp en zijn scheurtjes krijgt terwijl er nog niets op ligt.
Zet de verwarming twee dagen voor het lijmen uit; de vloer mag bij het leggen niet warmer zijn dan ongeveer 20 °C. Na het voegen wacht u volgens de zak van de lijm — reken op vier weken bij een verse dekvloer — en stookt u daarna rustig op, met een paar graden per dag.
Travertin en marmer geleiden warmte goed; daarvoor hoeft u niets te doen. Wel moet de vloer kunnen bewegen: zie de dilatatievoegen in stap 7.
Controle. U heeft van de installateur gehoord dat het opstookprotocol is gedaan.
-
Egaliseer en strijk voor
Vul holtes met egaliseermiddel en laat dat drogen volgens de verpakking. Stofzuig de vloer en breng de voorstrijk aan. Die laag doet twee dingen: hij bindt het laatste stof, en hij voorkomt dat een droge dekvloer het water uit uw lijm zuigt voordat de tegel erin ligt.
-
Zet het legplan uit
Begin in het midden, niet tegen een muur. Geen enkele muur is recht, en een rij die een kromme muur volgt, trekt de hele vloer scheef.
Meet de kamer in beide richtingen op en span of schijn twee lijnen door het midden. Leg vanaf dat kruis een rij tegels droog naar elke wand. Komt u aan de rand uit op een strookje smaller dan een derde tegel, schuif het kruis dan een halve tegel op.
Kijk ook naar wat u het eerst ziet als u binnenkomt: de deuropening en de zichtlijn vanuit de gang. Daar horen hele tegels.
Controle. Aan alle wanden komen de snijstukken uit op minstens een derde van een tegel.
- Het kruis in het midden
Twee lijnen door het midden van de kamer. Hier legt u de eerste tegel. - Eerst de hele tegels
Vanuit het kruis naar buiten. Zo blijft de vloer symmetrisch. - De snijstukken aan de rand
Altijd minstens een derde van een hele tegel.
- Het kruis in het midden
-
Leg droog en meng de dozen
Leg de eerste paar vierkante meter zonder lijm. Natuursteen heeft kleurverschil, van tegel tot tegel en van doos tot doos. Pak daarom uit vier of vijf dozen tegelijk en verdeel de lichte en de donkere tegels over de vloer, in plaats van ze in één hoek te verzamelen.
Dit is ook het moment om te kijken of u het beeld mooi vindt. Draai een tegel, wissel er twee. Straks, in de lijm, kan dat niet meer.
-
Lijm dubbel: op de vloer én op de tegel
Maak de lijm aan volgens de zak, laat hem een paar minuten rusten en roer nog eens. Kam de lijm op de vloer met de vertande kant, in één richting, op een vlak dat u in een kwartier belegt.
Smeer daarna een dun laagje op de onderkant van de tegel met de vlakke kant van de kam. Leg de tegel in het bed en schuif hem een centimeter heen en weer terwijl u drukt: zo zakken de ribbels in elkaar en verdwijnt de lucht.
Dat dubbel verlijmen is bij natuursteen de regel. Een tegel met holtes eronder klinkt hol, breekt onder een stoelpoot en, op vloerverwarming, warmt ongelijk op.
Controle. Til de eerste tegel van elke dag meteen weer op: de hele onderkant hoort bedekt te zijn.
- De gekamde lijm op de vloer
Ribbels van gelijke hoogte, allemaal in dezelfde richting. - Het laagje op de rug van de tegel
Dun, met de vlakke kant van de kam. - De tegel
Schuivend aandrukken, zodat de ribbels dichtlopen. - Volledig contact
Geen holtes: lijm onder de hele tegel.
- De gekamde lijm op de vloer
-
Leg de vloer en houd de voegen open waar het moet
Werk vanuit het kruis naar de wanden en naar de deur toe, zodat u de kamer uit loopt. Houd 2 tot 3 mm voeg aan met kruisjes of een nivelleersysteem; dat laatste trekt de randen van twee tegels op gelijke hoogte en is bij grote formaten de huur waard.
Langs elke wand, elke kolom en elke drempel blijft een randvoeg van 8 tot 10 mm open. De plint dekt hem straks af. Een vloer zet uit en krimpt, zeker op vloerverwarming; zonder die ruimte drukt hij zich tegen de muur omhoog.
Zit er een dilatatievoeg in de dekvloer — een rechte naad, vaak in een deuropening — dan komt er precies daarboven ook een voeg in de tegels. Tegel er nooit overheen. Op vloerverwarming verdeelt u de vloer bovendien in velden van hooguit 25 tot 30 m².
Controle. Kruisjes of clips in elke voeg, rondom een open rand, en de dilataties uit de dekvloer overgenomen.
- De randvoeg
8 tot 10 mm open, langs elke wand. Wordt afgedekt door de plint. - De veldvoeg
Verdeelt een grote of L-vormige vloer in velden van hooguit 25 tot 30 m². - De deuropening
Hier ligt bijna altijd een dilatatie in de dekvloer. De tegelvoeg komt er recht boven. - Een veld
Elk veld kan los van de andere uitzetten en krimpen.
- De randvoeg
-
Zaag de passtukken
Laat de randen tot het laatst en zaag ze in één keer. Zaag deurposten aan de onderkant in met een multitool, op de dikte van tegel plus lijm, en schuif de tegel eronder. Dat geeft een strakkere aansluiting dan om de post heen zagen.
-
Impregneer een eerste keer, vóór het voegen
Laat de lijm een etmaal drogen. Breng dan een eerste laag impregneermiddel aan op de droge, schone tegels. Dat lijkt de verkeerde volgorde, maar het scheelt u een dag schrobben: open travertin zuigt voegmortel op, en een geïmpregneerde tegel laat dat waas weer los.
-
Voeg en kit
Was de voegmortel diagonaal over de voegen in met een voegrubber. Bij getrommelde travertin vult u in dezelfde gang de open poriën in het oppervlak; dat hoort zo en geeft de steen zijn rustige uiterlijk. Veeg na een kwartier af met een vochtige, goed uitgeknepen spons.
De randvoeg en de dilatatievoegen vult u niet met mortel maar met kit, de volgende dag.
Controle. De voegen liggen vol en gelijk; op de tegels ligt geen waas meer.
-
Plinten, tweede impregneerlaag en in gebruik nemen
Lijm de plinten tegen de wand, niet op de vloer: ze horen los te staan van de tegels, met de randvoeg eronder. Kit de naad tussen plint en vloer af.
Na een week, als alles droog is, volgt de tweede laag impregneermiddel. Lopen kan na een etmaal; zware meubels na een week. Zet vilt onder stoelpoten.
Nederland en België: wat verschilt
| Nederland | België | |
|---|---|---|
| De ondervloer | Dekvloer of zandcementvloer; gietvloer is meestal anhydriet. | Chape; een vloeibare chape is anhydriet. |
| Oude vloer eronder | Lijm of vinyl van vóór 1994 kan asbest bevatten. | Van vóór 2001. Laat het onderzoeken voordat u breekt. |
| Vloerverwarming | Opstookprotocol door de installateur. | Opwarmprotocol; zelfde principe, vraag het verslag. |
Veelgemaakte fouten
Wat wij achteraf het vaakst horen, en waarom het misgaat.
Leggen op een vochtige dekvloer
Het vocht wil eruit en neemt de weg door de steen. U krijgt vlekken en kringen die niet meer weggaan.
Lijmen in dotten of enkel verlijmen
Holtes onder de tegel. Hij klinkt hol en breekt onder een puntlast.
Grijze lijm onder lichte steen
Grijs schemert door lichte travertin en marmer heen. Wit is de regel.
Geen randvoeg
De vloer zet uit en drukt zichzelf omhoog. Dat heet opbollen, en het begint altijd in het midden.
Over een dilatatievoeg heen tegelen
De dekvloer beweegt daar. De tegel erboven scheurt precies langs die lijn.
De vloerverwarming te snel aanzetten
De lijm is nog niet uitgehard, de vloer zet uit en de tegels komen los.
Schoonmaken met azijn of antikalk
Zuur etst kalksteen. Eén keer is genoeg voor een doffe plek.
Veelgestelde vragen
Kan travertin op vloerverwarming?
Ja. Natuursteen geleidt warmte goed en houdt haar lang vast. Voorwaarden: het opstookprotocol is gedaan voordat u tegelt, u lijmt volvlaks met flexibele lijm, en de vloer heeft randvoegen en dilatatievoegen.
Welke lijm gebruik ik voor een natuurstenen vloer?
Een flexibele tegellijm van de klasse C2TE S1, in het wit. De S1 staat voor vervormbaar: de lijm beweegt een fractie mee met de vloer. Wit voorkomt dat de lijm door lichte steen heen schemert.
Kan ik natuursteen over mijn oude tegelvloer leggen?
Technisch kan het, als de oude tegels vastliggen, vlak zijn en u een voorstrijk voor gesloten ondergronden gebruikt. Maar de vloer komt 2 cm hoger: kijk naar uw deuren, drempels en de onderste traptrede. Meestal is weghalen het betere werk.
Wat is het verschil tussen getrommeld en gezoet en gestopt?
Getrommelde travertin heeft afgeronde randen en open poriën, die u bij het voegen vult. Gezoet en gestopt is vlak geschuurd en in de fabriek al gevuld: strakker, gladder, en sneller te voegen.
Hoe lang moet een nieuwe natuurstenen vloer drogen?
Lopen na een etmaal, voegen na een etmaal, zware meubels na een week. De vloerverwarming gaat pas weer aan na de wachttijd op de lijmzak, en dan met een paar graden per dag.
Verder lezen
Twijfelt u over uw eigen situatie?
Stuur ons de maten en een foto. Wij rekenen met u mee hoeveel u nodig heeft, en zeggen eerlijk wanneer iets geen goed idee is.